ขนุน

ขนุน เป็นผลไม้ที่มีประโยชน์แทบทุกๆ ส่วนเป็นได้ทั้งอาหาร สีย้อม เครื่องเรือนเครื่องใช้และเป็นยา นอกจากนั้นยังมีคุณค่าความหมายทางวัฒนธรรม มีความเชื่อว่าขนุนเป็นไม้มงคลต้นหนึ่ง ที่ควรปลูกไว้ในบ้านเพื่อจะได้การสนับสนุนให้เจริญก้าวหน้า

ขนุนมีคุณค่าหลายๆ ด้านที่สมควรจะปลูกไว้อย่างยิ่ง เพราะขนุนเป็นผลไม้ที่แสนจะอร่อยเหมาะเป็นสมุนไพรแก้หิวได้เป็นอย่างดี ผลอ่อนยังใช้เป็นอาหารพวกพืชผักได้อย่างวิเศษ โดยเฉพาะซุบบักมี่ (ขนุน) เป็นอาหารที่คนทางเหนือและอีสานโปรดปรานยิ่งนัก

ขนุนอ่อน แม้จะมีวิตามินเกลือแร่ไม่เด่นนัก แต่มีเยื่อใยในอาหารสูงมาก ขนุนอ่อนจึงเป็นพนักงานทำความสะอาดลำไส้ได้เป็นอย่างดี และยังช่วยในการรักษาแผลในกระเพาะอาหารและลำไส้ด้วย

ขนุนสุก หอม หวาน เป็นเมือกช่วยในการหล่อลื่นลำไส้ รับประทานมากๆ จะช่วยระบาย มีความเชื่อกันว่าการรับประทานขนุนกับน้ำผึ้ง (หรือน้ำเชื่อมก็ได้) จะเป็นยาบำรุงกำหนัดชั้นยอด ดังนั้นคนไทยจะไม่นิยมถวายขนุนสุกแก่พระภิกษุสงฆ์ เพราะจะทำให้จิตใจไม่สงบ นอกจากนั้นคนจีนยังเชื่อว่าขนุนสุกจะช่วยแก้กระหายน้ำ แก้เมาสุรา เป็นยาบำรุงกำลังและช่วยย่อย

เม็ดขนุนยังเป็นอาหารที่มีประโยชน์ให้พลังงานมาก มีปริมาณโปรตีนสูง พร้อมทั้งเกลือแร่และวิตามิน คนจีนมีความเชื่อว่าเม็ดขนุนมีสรรพคุณช่วยขับน้ำนม ช่วยเพิ่มน้ำนมมารดาให้ทารกได้ดูดดื่มอย่างจุใจ โดยทั่วไปใช้เมล็ด ๖๐-๑๒๐ กรัมผสมเนื้อสัตว์ตุ๋นกิน หรือผสมน้ำหวานและกะทิกิน หรือจะต้มกินเฉยๆ ก็ได้

ปัจจุบันมีเม็ดขนุนต้มขายโดยเฉพาะคนรุ่นเก่าที่ยังฝังใจในความสุขตอนวัยเยาว์ เห็นเม็ดขนุน ทีไรต้องรี่เข้าไปซื้อทุกที เม็ดขนุนเป็นขนมที่คนไทยชอบกินมานานจนมีการนำถั่ว ไข่ น้ำตาลผสมกันปั้นให้คล้ายๆ เม็ดขนุนแล้วเรียกว่าขนมเม็ดขนุน หวานมันชวนรับประทานยิ่งนัก

แก่นขนุนมีสีเหลืองเข้มอมน้ำตาลเรียกกันว่ากรัก ใช้ย้อมผ้าจีวรพระ หรือแพรพรรณที่ต้องการให้มีสีเหลืองออกน้ำตาลที่เราเรียกว่าสีกรักนั่นเอง ถ้าไม่มีต้นขนุน ศาสนาพุทธในอินเดียระยะต้นๆ ที่พระภิกษุสงฆ์ต้องมีจีวรต่างจากโยคีคงลำบากเอาการอยู่ เพราะต้องแยกสัญญลักษณ์การนุ่งห่มใหม่ให้ต่างจากโยคีที่มันนุ่งขาวห่มขาว การย้อมสีผ้าด้วยแก่นขนุนจะใช้สารส้มเป็นตัวช่วยให้สีติดทน

สมัยนี้ชาวบ้านในบางท้องที่ยังมีการย้อมสีผ้าด้วยสีธรรมชาติ โดยการใช้แก่นขนุนอยู่ แก่นขนุนยังใช้เป็นไม้ทำเฟอร์นิเจอร์และอุปกรณ์เครื่องดนตรีได้อย่างดีเยี่ยม เพราะปลวกและราไม่ขึ้น ชาวบ้านบางรายนิยมนำแก่นขนุนมาต้มกินเพื่อเป็นยาบำรุงเลือดลม บำรุงสุขภาพ มีรสหวานปนขมเล็กน้อย

รากขนุนใช้ต้มกินแก้ท้องเสีย ใบขนุนนั้นใบอ่อนกินเป็นผักได้ และใช้ใบแก่เผารวมกับ กะลามะพร้าว และซังข้าวโพด จนเป็นเถ้า เอาไปรักษาแผลมีหนองเรื้อรังช่วยดูดพิษ และรักษาแผลได้ดี ยางขนุนเหนียวหนึบใช้ผสมยางไม้อื่นเพื่อดักนกและติดภาชนะ แต่เมื่อใดที่เราปอกขนุนแล้วยางติดมีดก็ไม่ยากเพียงเอาน้ำมันพืชทาๆ แล้วด้วยผงซักฟอก ยางขนุนเหนียวๆก็หมดปัญหา

ขนุนหรือบักมีตามชื่อท้องถิ่นของอีสาน เป็นผลไม้ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดแท้จริงแล้ว ไม่ใช่ใหญ่เพียงขนาดเท่านั้นแต่ยังบรรจุคุณค่าในด้านต่างๆ ไว้อีกมหาศาล โดยเฉพาะทางด้านอาหาร สรรพคุณเด่นคงเป็นในแง่ของการเป็นอาหารเสริมบำรุงสุขภาพ

รวมทั้งขนุนยังแปรรูปได้หลายๆ แบบ เช่น ขนุนแผ่น ขนุนกวน ขนุนแช่อิ่ม ขนุนเชื่อม ขนุนกรอบ ซุงขนุนกวน เม็ดขนุนในน้ำเชื่อม เม็ดขนุนเชื่อม และให้ผลผลิตทุกๆ ปี ไม่ค่อยรวนเรเหมือนผลไม้อื่นๆ

แม้ขนุนจะไม่พบในป่าบ้านเรา เป็นไม้ที่เรานำเข้าจากอินเดียเมื่อนานมาแล้ว แต่ขนุนก็เป็นต้นไม้ที่เรามีการปรับปรุงสายพันธุ์จนมีพันธุ์ต่างๆ หลากหลาย ทำเรามีขนุนสารพัดรสชาติตั้งแต่รสหวานออกเปรี้ยว หวานกรอบ หรือเนื้อบางเหนียว ใช้ในการรับประทานอร่อยๆ ฉีกใส่ขนมน้ำแข็ง ทำเป็นไอศครีม รับประทานกับข้าวเหนียวมูล

นี่คือเมืองไทย เมืองที่ร่ำรวยปัจจัยสี่ เมืองที่เรารักและภาคภูมิใจ ใครว่าเราจน เข้าใจผิดแล้วกระมัง

Comments are closed.